• Σήμερα είναι: Τρίτη, 24 Νοεμβρίου, 2020

Μονόδρομος για την ελληνική επιχειρηματικότητα οι εξαγωγές, Χριστίνα Σακελλαρίδη

Προ κρίσης ο όρος εξαγωγές ίσως να μη βρισκόταν καν στον «δεκάλογο» των ελλήνων επιχειρηματιών που στήριζαν την επιχειρηματική τους δράση σε ένα μη παραγωγικό μοντέλο. Ωστόσο, σήμερα η ανταγωνιστικότητα μέσω εξωστρέφειας αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας σε ό,τι αφορά τη χάραξη αναπτυξιακής στρατηγικής για τις επιχειρήσεις που θέλουν να διαφυλάξουν τη βιωσιμότητά τους. Χάρη στις προσπάθειες του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων, ο οποίος εδώ και δεκαετίες βρίσκεται στις υπηρεσίες των ελλήνων εξαγωγέων, προσφέροντάς τους εξαγωγική τεχνογνωσία, διαρκή ενημέρωση, συμβουλευτική υποστήριξη και δικτύωση με υποψήφιους αγοραστές, τα τελευταία χρόνια η εξωστρέφεια αναρριχήθηκε ψηλά και στην ατζέντα της πολιτικής ηγεσίας της χώρας, φέρνοντας θεαματικά αποτελέσματα. Η κ. Χριστίνα Σακελλαρίδη, πρόεδρος του ΠΣΕ, μιλά αποκλειστικά στο Accountancy Greece, κάνοντας έναν απολογισμό της χρονιάς που μας πέρασε, εστιάζοντας παράλληλα στα βήματα που θα ακολουθηθούν από πλευράς Συνδέσμου στο εγγύς μέλλον, καθώς και στις αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν από το κράτος με στόχο την τόνωση της εξωστρέφειας των ελληνικών επιχειρήσεων.

xristina sakellaridi teuxos 17

Τα επίσημα στοιχεία έδειξαν μια πτώση της τάξης του 8,7% στις εξαγωγές του Σεπτεμβρίου, οι οποίες υποχώρησαν στα 2,285 δισ. ευρώ, έναντι 2,504 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2013, με την κ. Σακελλαρίδη να την αποδίδει κυρίως στο ασταθές οικονομικό – πολιτικό περιβάλλον στην περιοχή της Ευρώπης, αλλά και στην επιβολή εμπάργκο από τους Ρώσους στα ευρωπαϊκής προέλευσης προϊόντα. Τουρκία, Ιταλία, Γερμανία εξακολουθούν να αποτελούν τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας, ενώ σταδιακά αναδύονται νέες αγορές εμπορικού ενδιαφέροντος. Εντός του 2014 πρωταγωνιστές αναδείχθηκαν τα βιομηχανικά προϊόντα και οι πρώτες ύλες, ενώ νέα εξαγωγικά προϊόντα έκαναν αισθητή την εμφάνισή τους στις διεθνείς αγορές. Βασική θέση του ΠΣΕ, ο οποίος το 2015 συμπληρώνει 70 χρόνια επιτυχούς παρουσίας στην ελληνική αγορά, παραμένει η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας και η παροχή κινήτρων μέσω αύξησης της δυνατότητας πρόσβασης στις γραμμές χρηματοδότησης.

Κυρία Σακελλαρίδη, ο όρος «εξαγωγές» έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις εν μέσω οικονομικής κρίσης, αφού για την επιβίωση των περισσότερων επιχειρήσεων αποτελεί πια μονόδρομο. Πώς βλέπει αυτή τη στροφή ο ΠΣΕ; Πιστεύετε ότι έχει αλλάξει πλέον η επιχειρηματική κουλτούρα των ελλήνων επιχειρηματιών;

Με το ξέσπασμα της κρίσης, στα τέλη του 2008, λίγοι ήταν αυτοί που μιλούσαν ανοιχτά για την ανάγκη εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας. Μάλιστα, ακόμα και από επίσημα χείλη ακούγονταν απόψεις πως «η Ελλάδα είναι προστατευμένη από την παγκόσμια κρίση, εξαιτίας του γεγονότος ότι είναι μια κλειστή οικονομία». Το 2010 ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων διοργάνωσε διεθνές συνέδριο με τίτλο «Εξωστρέφεια: Σύνδεσμος με το μέλλον», θέτοντας τη στήριξη της εξωστρεφούς επιχειρηματικότητας στο επίκεντρο της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής ατζέντας.

Η κατάρρευση της εσωτερικής ζήτησης που ακολούθησε ενεργοποίησε ένστικτα επιβίωσης για πολλές επιχειρήσεις και επέβαλε τη διερεύνηση νέων αγορών για τη διάθεση των προϊόντων τους. Οι καλές ειδήσεις από την πορεία των εξαγωγών στα χρόνια που ακολούθησαν, αλλά και το γεγονός ότι, όσοι ήδη είχαν ξεκινήσει να εξάγουν και διέθεταν μερίδια στις διεθνείς αγορές, επέδειξαν μεγαλύτερες αντοχές στην κρίση, διατήρησαν θέσεις εργασίας και κατέγραψαν ακόμη και κέρδη, αποτέλεσε το έναυσμα για αλλαγή σκέψης και πλεύσης σε πολλές επιχειρήσεις. Το ζητούμενο όμως είναι να ολοκληρωθεί η μεταστροφή από την εξωστρέφεια ανάγκης στην εξωστρέφεια προοπτικής.

Γιατί άργησαν να ακολουθήσουν τα επιχειρηματικά πρότυπα άλλων αναπτυγμένων χωρών;

Ο λόγος είναι απλός. Γιατί το παραγωγικό πρότυπο της χώρας ήταν δομημένο στην κατανάλωση, στις κατασκευές, την επιδοτούμενη επιχειρηματικότητα και στην εύκολη πρόσβαση σε δανεικό χρήμα. Δεν είναι εύκολο να πας κόντρα στο ρεύμα, όταν γύρω σου άνθρωποι πλουτίζουν χωρίς προσπάθεια. Επίσης δεν είναι εύκολο να εξάγεις και να είσαι ανταγωνιστικός όταν δεν παράγεις, αλλά, αντίθετα, απλά μεταποιείς ή περιορίζεσαι στην παροχή υπηρεσιών. Θυμηθείτε μόνο ποιοι κλάδοι επιδοτούνταν τα προηγούμενα χρόνια, μέσω αναπτυξιακών προγραμμάτων. Τα κομμωτήρια, τα πλυντήρια αυτοκινήτων, οι φούρνοι και οι μικροί χώροι εστίασης δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη εξαγωγικής δραστηριότητας.

Ποιο είναι, κατά τη γνώμη σας, σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει μια εξαγωγική εταιρεία όταν επιχειρεί να εισέλθει σε μια νέα αγορά;

Υπ’ αριθμόν 1 πρόκληση για τις υφιστάμενες ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, αλλά και τις start-ups, είναι η πρόσβαση σε γραμμές χρηματοδότησης. Την ώρα που έχουν προχωρήσει σημαντικές μεταρρυθμίσεις γύρω από το επιχειρηματικό περιβάλλον και ειδικά τις εξαγωγικές διαδικασίες, η έλλειψη ρευστότητας στραγγαλίζει όλους όσοι επιθυμούν να εξάγουν, να επεκταθούν σε νέες αγορές ή να αναπτύξουν νέα προϊόντα για τις ξένες αγορές. Η ρήση του Δημοσθένη «δει δη χρημάτων» είναι διαχρονικά και εξαιρετικά επίκαιρη.

Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν μια πτώση των εξαγωγών τους τελευταίους μήνες. Πού αποδίδεται;

Πέρα από την έλλειψη ρευστότητας που προανέφερα, δεν μπορεί κάποιος να παραβλέψει και τις διεθνείς μακροοικονομικές και πολιτικές συνθήκες. Αν δει κανείς τη λίστα με τους 20 κυριότερους εμπορικούς εταίρους της Ελλάδας, θα καταγράψει οικονομίες σε ύφεση, χώρες σε εμπόλεμη κατάσταση ή καθεστώς πολιτικής αστάθειας και γενικά συνθήκες μη ευνοϊκές για το διεθνές εμπόριο. Δεν είναι τυχαία, για παράδειγμα, η αντίστοιχη μείωση των εξαγωγών της Γερμανίας, μίας παγκόσμιας δύναμης του εξαγωγικού εμπορίου, την ίδια περίοδο.

Να σημειωθεί ότι τα ελληνικά προϊόντα σε ποσοστό 65% καταλήγουν σε χώρες της Ε.Ε., σε μία περίοδο τουλάχιστον ισχνής οικονομικής ανάπτυξης για την Ευρώπη, την ώρα που η Ρωσία επιβάλλει εμπάργκο εισαγωγών και χώρες με παραδοσιακούς εμπορικούς δεσμούς με την Ελλάδα, όπως οι βαλκανικές ή οι χώρες της Β. Αφρικής και Μέσης Ανατολής, μαστίζονται από ύφεση και πολιτικές κρίσεις.

Σε ποιους κλάδους κατεγράφησαν τα μεγαλύτερα ποσοστά εξαγωγών και ποιες χώρες αναδείχτηκαν φέτος οι μεγαλύτεροι εισαγωγείς ελληνικών προϊόντων;

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΣΕ και του ΚΕΕΜ, στο α’ εξάμηνο του 2014 οι μεταβολές ως προς τους κυριότερους προορισμούς των ελληνικών εξαγωγών είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Ωστόσο, προκύπτουν νέες αγορές-στόχοι για τα ελληνικά προϊόντα, οι οποίες κερδίζουν έδαφος.

Έτσι, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρώτη θέση σε ό,τι αφορά τους προορισμούς των ελληνικών εξαγώγιμων προϊόντων, ακολουθούμενη κατά σειρά από τις Ιταλία, Γερμανία, Βουλγαρία και Κύπρο, αξιοσημείωτη είναι η άνοδος της Αιγύπτου στην 6η θέση (από τη 12η στο αντίστοιχο εξάμηνο του 2013) και η διατήρηση στην 7η θέση του εφοδιασμού πλοίων από τρίτες χώρες. Στην υψηλή 8η θέση (από την 6η πέρυσι) είναι το Γιβραλτάρ (που αποτελεί έδρα off shore ξένων εμπορικών επιχειρήσεων), ενώ την πρώτη δεκάδα συμπληρώνουν το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (υποχώρηση από την 8η θέση του 2013).

Χαρακτηριστική είναι, επίσης, η άνοδος της Σ. Αραβίας (στην 11η θέση από την 21η), της Αλβανίας (στην 17η θέση από την 25η) και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (στην 19η θέση από την 26η). Στον αντίποδα, η Ρωσία για πρώτη φορά δεν συγκαταλέγεται στις 20 πρώτες αγορές για τα ελληνικά προϊόντα (υποχώρησε στην 22η θέση), ενώ μεγάλη είναι και η πτώση για τη Λιβύη (στην 27η θέση από τη 10η), την Αλγερία (26η θέση από 17η) και το Ισραήλ (28η θέση από 21η), ενδεικτικά της ρευστότητας των εμπορικών σχέσεων σε περιοχές με πολιτική αστάθεια και γεωπολιτικές εξελίξεις.

Ως προς τη σύνθεση των εξαγωγών κατά μεγάλες κατηγορίες προϊόντων, η συνολική μείωση οφείλεται στη σημαντική πτώση των αποστολών αγροτικών προϊόντων (-13,4%), αλλά και στη μείωση των εξαγωγών καυσίμων (-6,9%). Παρά το γεγονός της υποχώρησης στις δύο προαναφερθείσες κατηγορίες, αθροιστικά και οι δύο καλύπτουν το 56% του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών. Αντίθετα, ελαφρά αυξημένες εμφανίζονται οι εξαγωγές των βιομηχανικών προϊόντων, κατά 1,1%. Οριακή αύξηση παρουσιάζουν οι εξαγωγές των πρώτων υλών κατά 0,2%.

sakellaridi teuxos 17

Σε ό,τι αφορά τις νέες εισόδους στην κατάταξη των 100 πιο εξαγώγιμων προϊόντων της χώρας, ξεχωρίζουν οι: μηχανές επεξεργασίας πληροφοριών (12η θέση), σιτάρι σκληρό – ανάλεστο (59η θέση), μετρητές αερίων και υγρών (70ή θέση), χάρτινα είδη υγιεινής (73η θέση), ράβδοι από κράματα χαλκού – αλουμινίου (74η θέση), δίχτυα αλιείας (83η θέση), ψεκαστικά γεωργίας και κηπουρικής (89η θέση), ψάρια καπνιστά (93η θέση), υφάσματα ακατέργαστα (98η θέση), είδη υγιεινής από σίδηρο, χάλυβα, χαλκό ή αργίλιο (99η θέση).

Ποιος ο ρόλος που διαδραματίζει ο ΠΣΕ για την προώθηση των ελληνικών προϊόντων στις αγορές του εξωτερικού;

Οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, ειδικά οι μικρομεσαίες, έχουν ανάγκη συγκεκριμένων δράσεων υποστήριξης προκειμένου να κινηθούν εκτός των συνόρων. Χρειάζονται εξαγωγική τεχνογνωσία, διαρκή ενημέρωση, συμβουλευτική υποστήριξη και δικτύωση με υποψήφιους αγοραστές. Στους άξονες αυτούς κινείται διαχρονικά ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων, προσφέροντας υπηρεσίες όπως: επιδοτούμενα σεμινάρια και συμβουλευτική, διοργάνωση ενημερωτικών εκδηλώσεων και δράσεις διασύνδεσης με ξένους αγοραστές και δίκτυα διανομής.

Αρκεί να σας αναφέρω ότι ετησίως το Help Desk του Συνδέσμου δέχεται 1.200 αιτήματα αρωγής από εξαγωγικές επιχειρήσεις, που αφορούν τελωνειακές διαδικασίες, φορολογικές και νομικές συμβουλές, αναζητήσεις ξένων αγοραστών. Στο ίδιο πλαίσιο, ο ΠΣΕ αποτελεί συνομιλητή της επίσημης πολιτείας για μεταρρυθμίσεις που αφορούν το εξωτερικό εμπόριο της χώρας, ενώ παράλληλα παρεμβαίνει και σε διεθνείς οργανισμούς, προκειμένου να διαφυλάξει τα συμφέροντα των ελλήνων εξαγωγέων, όπως έγινε και πρόσφατα με το ρωσικό εμπάργκο.

Αυτή τη στιγμή υπάρχει ένα εμπορικό έλλειμμα της τάξης των 3 δισ. ευρώ. Με ποιο τρόπο μπορούν οι εξαγωγές να συμβάλουν στη μείωσή του;

Είναι αλήθεια ότι στα χρόνια της κρίσης περιορίστηκαν σημαντικά οι εισαγωγές στην Ελλάδα, γεγονός που, σε συνδυασμό με την αύξηση των εξαγωγών, οδήγησε σε βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου της χώρας. Το 2014 άρχισε με την Ελλάδα για πρώτη φορά στη μεταπολεμική της ιστορία να καταγράφει πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, χάρη στις επιδόσεις των εξαγωγέων και των επιχειρήσεων του τουρισμού.

Ωστόσο, η μείωση των εισαγωγών δεν υποκαταστάθηκε και από εγχωρίως παραγόμενα προϊόντα. Ακόμα και στις βασικές κατηγορίες τροφίμων (με εξαίρεση τα ψάρια, το ελαιόλαδο και τα οπωροκηπευτικά), η Ελλάδα είναι ελλειμματική και εξαρτάται συνεχώς από εισαγωγές προϊόντων όπως κρέατα, γαλακτοκομικά, δημητριακά, ζάχαρη και ζωοτροφές.

Η λύση είναι ο πλήρης μετασχηματισμός του παραγωγικού προτύπου της χώρας, με επανεκκίνηση της παραγωγικής μηχανής, υποκατάσταση εισαγωγών και εξωστρεφή στόχευση. Η Ελλάδα μπορεί και πρέπει μέσα στα επόμενα χρόνια να δει το 50% του ΑΕΠ της να προέρχεται από την εξωστρεφή επιχειρηματικότητα σε αγαθά και υπηρεσίες.

Κατά τη γνώμη σας, έχουν γίνει οι απαραίτητες κινήσεις από πλευράς κυβέρνησης για την τόνωση της εξαγωγικής δραστηριότητας της χώρας; Το πρόγραμμα του ΕΣΠΑ «Εξωστρέφεια και Ανταγωνιστικότητα» απέδωσε; Ο ΠΣΕ τι προτείνει;

Διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΟΣΑ, η Παγκόσμια Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μιλούν για μία σημαντική βελτίωση των δεικτών γύρω από τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, χάρη στη μεγάλη μεταρρυθμιστική προσπάθεια των τελευταίων ετών. Το πιστοποιούν άλλωστε και οι ίδιες οι εξαγωγικές επιχειρήσεις.

Ωστόσο, όπως ανέφερα, το κρίσιμο ζήτημα συνδέεται με την παροχή ρευστότητας και κεφαλαίων επανεκκίνησης της παραγωγικής μηχανής. Το πρόγραμμα «Εξωστρέφεια – Ανταγωνιστικότητα των Επιχειρήσεων» αποτέλεσε μία βαθιά τομή και καινοτομία για την Ελλάδα, όπως και το πρόγραμμα παροχής ρευστότητας «Εξωστρέφεια ΟΑΕΠ». Το ενδιαφέρον χιλιάδων επιχειρήσεων για τέτοιες δράσεις δείχνει τη δίψα του εξαγωγικού κόσμου και την ανάγκη για ενέσεις ρευστότητας και ψυχολογικής στήριξης και άρα αποδεικνύουν ότι κινούμαστε προς τη σωστή κατεύθυνση. Με τις απαραίτητες διορθωτικές κινήσεις, σε επίπεδο κυρίως γραφειοκρατίας, στο νέο ΕΣΠΑ θα μπορούμε να ελπίζουμε σε ακόμα πιο ουσιαστική στήριξη της εξωστρεφούς επιχειρηματικότητας στη χώρα μας.

Εκτός από τον ΠΣΕ, στην κατεύθυνση της στήριξης των ελληνικών εξαγωγών κινούνται τόσο ο ΟΠΕ όσο και ο ΟΑΕΠ. Ποια η σχέση του ΠΣΕ με τους εν λόγω φορείς;

Ο Οργανισμός Ασφάλισης Εξαγωγικών Πιστώσεων και το Enterprise Greece, που απορρόφησε τον πρώην ΟΠΕ, είναι οι δημόσιες δομές που σκοπό έχουν να δρουν ως πυλώνες στήριξης της εξωστρέφειας στην Ελλάδα. Τόσο ο ΟΑΕΠ όσο και ο ΟΠΕ ιδρύθηκαν ύστερα από πρωτοβουλίες του Πανελληνίου Συνδέσμου Εξαγωγέων και άρα μας συνδέουν διαχρονικοί δεσμοί συνεργασίας. Και είναι αυτή η συνεργασία, η σύμπραξη του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα, που θα εξασφαλίσει τη λειτουργία τους με ιδιωτικοοικονομικά και πελατοκεντρικά κριτήρια, προς όφελος των ελλήνων εξαγωγέων. Ο ΠΣΕ άλλωστε πάντα στηρίζει κάθε προσπάθεια που στόχο έχει να ενισχύσει την εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας.

Εξακολουθεί να υπάρχει κλίμα ανησυχίας από τους εμπορικούς εταίρους του εξωτερικού για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας; Τι σας λένε στις κατ’ ιδίαν συνομιλίες;

Τα στοιχεία δείχνουν αρνητική επίδραση στις εξαγωγές κάθε φορά που ανακύπτουν σενάρια πολιτικής αστάθειας στη χώρα. Την τελευταία διετία, χωρίς αμφιβολία, έγιναν σημαντικά βήματα προόδου για την ανάκτηση της εμπιστοσύνης των εμπορικών εταίρων και των διεθνών αγορών. Οι έλληνες εξαγωγείς έχουν πληρώσει βαρύ το τίμημα φημών, σεναρίων και αρνητικών προβλέψεων για τα δημοσιονομικά της χώρας και κυρίως για την ευρωπαϊκή της πορεία. Και όμως τα κατάφεραν, με πείσμα και συνεχή, συχνά αιματηρή προσπάθεια. Αυτές οι επιδόσεις αναγνωρίζονται πλέον και διεθνώς.

Δεδομένου ότι η ρευστότητα αποτελεί βασικό συστατικό για τη χάραξη εξωστρεφούς πολιτικής, ποιος θεωρείτε ότι είναι ο αντίκτυπος των εξελίξεων που λαμβάνουν χώρα στον τραπεζικό κλάδο στις εξαγωγικές επιχειρήσεις;

Η εξυγίανση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της χώρας ήταν αναγκαία προϋπόθεση για την έξοδο από την κρίση και την ανάκαμψη της οικονομίας. Όπως έχω πει και θα συνεχίσω να το λέω, θα πρέπει όλοι να ενισχύσουμε την αλυσίδα της εξωστρέφειας, που συνδέει επιχειρήσεις, συλλογικούς φορείς, επίσημη πολιτεία και τράπεζες. Ο δρόμος για μια πραγματικά εξωστρεφή Ελλάδα περνάει από μία πιο ιδιότυπη ΣΔΙΤ, τη σύμπραξη δημοσίου, ιδιωτών και τραπεζών.

Είναι άλλωστε εξαιρετικά θετικό το γεγονός ότι όλες ανεξαιρέτως οι μεγάλες τράπεζες της χώρας έχουν αναπτύξει και διαφημίσει τραπεζικά προϊόντα που απευθύνονται στις εξαγωγικές επιχειρήσεις. Η στήριξη αυτών των υγιών κυττάρων επιχειρηματικότητας, των πιο δυναμικών επιχειρήσεων της χώρας, θα συμβάλει και στην εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος, αντί της μέχρι πρόσφατα στήριξης προβληματικών επιχειρήσεων, χωρίς εξωστρεφή προοπτική.

Κάνοντας έναν απολογισμό των δράσεων του ΠΣΕ για το 2014, επιτεύχθηκαν οι στόχοι σας; Τι περιλαμβάνει η στρατηγική που θα ακολουθηθεί από τον Σύνδεσμό το 2015;

Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων συμπληρώνει το 2015 εβδομήντα χρόνια συνεχούς και αδιάλειπτης λειτουργίας στον πλευρό των ελλήνων εξαγωγέων. Σε ολοένα και δυσκολότερες οικονομικές συνθήκες, ο ΠΣΕ ενισχύει τον υποστηρικτικό του ρόλο και το ερευνητικό του έργο, προσφέροντας και νέες υπηρεσίες προς τις εξωστρεφείς επιχειρήσεις της χώρας.

Το 2014 ήταν μία ιδιαίτερα δημιουργική χρονιά, τόσο με τη διοργάνωση του διεθνούς συνεδρίου, που έθεσε τις βάσεις για πιο στοχευμένη χάραξη της εθνικής στρατηγικής εξωστρέφειας, όσο και μία σειρά από δράσεις, όπως τα προγράμματα επιδοτούμενης κατάρτισης και συμβουλευτικής, τις έρευνες για τις εξαγωγικές διαδικασίες σε βασικά εξαγόμενα προϊόντα, αλλά και τα αντικίνητρα διεθνοποίησης των επιχειρήσεων, για λογαριασμό του Υπουργείου Ανάπτυξης και της Τραπέζης της Ελλάδος, αντίστοιχα.

Η χρονιά ολοκληρώθηκε με το διήμερο διεθνές συνέδριο για τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων στην Καλαμάτα στις 8-9 Δεκεμβρίου, όπου έλληνες παραγωγοί και εξαγωγείς πραγματοποίησαν συναντήσεις με μεγάλους αγοραστές από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, την Κίνα και την Αυστραλία, ενώ τη σκυτάλη παίρνουν στοχευμένες δράσεις σε κρίσιμες αγορές-στόχους.

Ενδεικτικά θα αναφέρω την ενεργοποίηση εντός του 2015 συμφωνίας συνεργασίας με τον Shanghai Food Association για τη δικτύωση ελλήνων εξαγωγέων με κινέζους αγοραστές, μεταποιητές και εμπόρους τροφίμων. Η βασική στρατηγική του ΠΣΕ άλλωστε ήταν η διαμόρφωση συνεργατικών σχημάτων που θα ενισχύουν ουσιαστικά και αποτελεσματικά τις επιχειρήσεις στις εξαγωγικές τους προσπάθειες. Αυτή η προτεραιότητα είναι αδιαπραγμάτευτη και ο βασικός πυλώνας των δράσεων που σύντομα θα ανακοινωθούν ενόψει της νέας χρονιάς.